Số tạp chí mới

Liên kết

Lưu giữ, phát triển văn hóa kinh doanh trong làng nghề Việt Nam thời hội nhập quốc tế

Đăng lúc: Thứ ba - 28/02/2017 10:26
(DNTM) Thực tế suốt 30 năm đổi mới cùng hội nhập quốc tế đã khẳng định vai trò của làng nghề và phát triển hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh của làng nghề, trong đó lưu giữ, bảo tồn và phát triển các giá trị kinh tế - văn hóa - xã hội của làng nghề giữ vị trí đặc biệt quan trọng.
Lưu giữ, phát triển văn hóa kinh doanh trong làng nghề Việt Nam thời hội nhập quốc tế

Lưu giữ, phát triển văn hóa kinh doanh trong làng nghề Việt Nam thời hội nhập quốc tế

Theo thống kê, tính đến cuối năm 2014, đầu năm 2015, cả nước có 5.096 làng nghề, trong đó 1.748 làng nghề đạt tiêu chí của Chính phủ. Cùng với hình thức sản xuất kinh doanh khác, làng nghề trong cả nước đã đóng góp nhiều chủng loại hàng hóa độc đáo, có giá trị sử dụng cao… trong nguồn cung trên thị trường trong nước và quốc tế. Xét trên khía cạnh xã hội, làng nghề đã thu hút khoảng 10 triệu lao động thường xuyên, thời kỳ cao điểm có thể tạo được tới 13 triệu việc làm. Thu nhập của người lao động ở đây gấp 2-3 lần thu nhập thuần nông trong khu vực, có nơi còn cao hơn nhiều. Như vậy, làng nghề đã thể hiện vai trò quan trọng trong mối quan hệ cả về phía cung và phía cầu hàng hóa – dịch vụ trên thương trường. Vì lẽ đó, làng nghề đã được các cấp, các ngành, các địa phương chú trọng phát triển.
Tuy nhiên, thực tế mấy năm qua, sự phát triển làng nghề Việt Nam chưa đạt như kỳ vọng, thậm chí có nơi, có lúc đã gây ra những vấn đề hệ lụy nghiêm trọng cả về kinh tế - xã hội – môi trường. Nguyên nhân sâu xa của thực trạng đáng buồn này là do phát triển kinh tế chưa đi đôi với việc lưu giữ và phát triển văn hóa truyền thống, văn hóa kinh doanh trong các làng nghề chưa được chú ý một cách đúng mức. Thực trạng này dẫn đến những lệch chuẩn nghiêm trọng và do đó làng nghề không thể phát triển bền vững và khó lòng chảy cùng dòng chảy của hội nhập quốc tế.

Những giá trị hiện hữu của văn hóa kinh doanh trong làng nghề
Văn hóa kinh doanh trong làng nghề được trước hết thể hiện ở việc: cùng với phát triển kinh tế, hoạt động làm giàu nhưng vẫn bảo tồn được giá trị văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể của làng quê Việt Nam từ xa xưa để lại. Trong số các làng nghề truyền thống Việt Nam, có những làng nghề tồn tại 500 năm, thậm chí 1000 năm và ở đây đã lưu giữ các hoa văn tinh xảo trên hàng hóa, các công nghệ độc đáo trong chế tác. Hồn cốt của dân tộc, sắc màu văn hóa đặc trưng của mỗi địa phương… được ẩn lặng trong mỗi vật phẩm mà làng nghề tạo ra. Những mặt hàng được chế tác thủ công của lụa Vạn Phúc, tranh Đông Hồ, gốm Bát Trang, Bầu Trúc… đã chứa đựng trong đó cả văn hóa vật thể và phi vật thể của làng quê Việt Nam. Người tiêu dùng không chỉ bỏ tiền để mua một giá trị sử dụng đơn thuần mà còn mua và trân trọng những giá trị văn hóa từ ngàn xưa chứa đựng trong hàng hóa đó. Ở đây, người tiêu dùng không chấp nhận sự trà trộn của hàng dệt may không rõ xuất xứ vào tơ lụa Vạn Phúc, gốm sứ ngoại lai vào hàng Bát Tràng, Bầu Trúc… Nếu để tình trạng đó xảy ra thì làng nghề truyền thống đã đánh mất mình, đánh cắp niềm tin của khách hàng, màu sắc văn hóa dần phai nhạt và chắc chắn làng nghề đó sẽ bị mai một.
Văn hóa kinh doanh làng nghề được thể hiện ở sự độc đáo, có một không hai của sản phẩm mà nó tạo ra. Trong mỗi vật phẩm ở đây là sự kết hợp nhuần nhuyễn, sự sáng tạo của tiền nhân với bàn tay khéo léo của người thợ, sự lưu giữ những giá trị truyền thống xa xưa với đòi hỏi đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng thời hiện đại. Chính vì vậy, để có được văn hóa kinh doanh cao phải có chế độ thích hợp với các nghệ nhân. Họ là những người thầy truyền lại cho con cháu các giá trị tinh thần và vật chất. Các giá trị đó được thể hiện trong từng sản phẩm đưa ra thị trường. Hơn nữa, trong quá trình phát triển, sự tập hợp được các nhà thiết kế, các nghệ sỹ thời đương đại cùng tham gia đóng góp vào sự đổi mới của sản phẩm cũng là điều cần thiết. Gần đây các nhà thiết kế, họa sỹ dựa trên hồn cốt của dân tộc đã đóng góp không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng hàng gốm Bát Tràng, giúp cho sự phát triển của làng nghề này thêm vững chắc, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng trong và ngoài nước.
Văn hóa kinh doanh của làng nghề còn thể hiện ở sự kết hợp hài hòa giữa sự sáng tạo của bàn tay khối óc con người với những sản vật tự nhiên ở mỗi vùng miền. Sự ra đời của một làng nghề bao giờ cũng gắn liền với một loại nguyên liệu mà tự nhiên ban tặng như: một giống cây, một nguồn đất sét, một mỏ đá… Các nguyên liệu của làng nghề thường được sử dụng từ gỗ, tre, nứa, song mây của chính vùng đất đó. Như vậy, sự xuất hiện và phát triển của làng nghề bao giờ cũng phải gắn với tự nhiên về nguyên liệu, khí hậu, về điều kiện giao thông thủy - bộ, khả năng tiêu thụ sản phẩm… Chính vì vậy, việc tôn trọng tự nhiên, giữ gìn sự cân bằng sinh thái, bảo tồn sự đa dạng của môi trường xung quanh… chính là lẽ tồn tại tự nhiên của mỗi làng nghề và đản bảo cho làng nghề tồn tại và phát triển bền vững.
Rất tiếc, gần đây cùng với sự phát triển của làng nghề tình trạng ô nhiễm môi trường đã và đang xảy ra nặng nề ở hầu hết các địa phương. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, hiện có tới 104 làng nghề ô nhiễm rất  nặng, có nơi nồng độ kim loại nặng vượt hơn 3000 lần quy chuẩn cho phép. Tình trạng giảm tuổi thọ, số lượng người mắc bệnh nan y tăng bất thường… đang xảy ra ngày càng nhiều ở các làng nghề nước ta. Đây là hậu quả của việc không tôn trọng tự nhiên và đó cũng là một biểu hiện không bảo vệ, phát triển văn hóa kinh doanh làng nghề.
Văn hóa kinh doanh làng nghề còn thể hiện ở tính cộng đồng cao, của tình làng nghĩa xóm, của sự liên kết trong dòng tộc, của sự hợp tác sản xuất kinh doanh giữa các chủ thể trong khu vực. Ở đây, có sự phân công lao động một cách khoa học theo các quy trình sản xuất ra một loại sản phẩm nào đó. Với sự phát triển của quan hệ thị trường, bên cạnh hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh theo hộ, theo dòng họ,… đã xuất hiện các hình thức mới như công ty gia đình, công ty làng nghề, công ty TNHH… Chỉ khi nào có được sự hợp tác giữa các chủ thể này trong một làng nghề thì mới có sự phát triển bền vững.

Cần sự vào cuộc của các Bộ, ngành, tổ chức, doanh nghiệp
Bên cạnh việc lưu giữ các hình thức tổ chức sản xuất truyền thống, làng nghề ngày nay còn cần phải được kết hợp với các yếu tố mới của thời đại để đưa vào trong sản xuất kinh doanh, áp dụng các dịch vụ tiên tiến để thích ứng với hoàn cảnh mới. Việc áp dụng các hình thức quảng bá sản phẩm qua internet, kết hợp sản xuất kinh doanh với các tour du lịch, các dịch vụ homestay,… đang là yếu tố mới trong phát triển văn hóa kinh doanh và đó cũng chính là những yếu tố mới đảm bảo cho làng nghề đi theo dòng chảy của thời đại, phát triển một cách bền vững.
Trước đây, để có thể sản xuất kinh doanh trong làng nghề, người ta chỉ cần tổ chức lao động của gia đình, rộng hơn là của dòng họ… dồn quỹ đất, nguồn nhân lực, nguồn vốn để đưa vào sản xuất và kinh doanh. Ngày nay, quy mô sản xuất đã thay đổi, nhu cầu của thị trường cả về số lượng và chất lượng đối với hàng hóa đã khác trước nên đòi hỏi phải có sự vào cuộc của các cấp chính quyền, của ngân hàng, của các đoàn thể xã hội. Chính vì vậy, cần phải điều chỉnh lại cách quản lý, cách hỗ trợ, cách quảng bá để đảm bảo cho làng nghề phát triển. Tình trạng cùng một hoạt động trong làng nghề, nhiều Bộ, nhiều ngành cùng quản lý nhưng trách nhiệm lại không được phân định một cách rõ ràng đang là những trở lực để phát triển làng nghề. Trong lưu giữ và phát triển văn hóa kinh doanh trong làng nghề lại càng đòi hỏi sự vào cuộc cả hệ thống chính trị.
Trong một cuộc Hội thảo về phát triển làng nghề truyền thống, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã nói: “Giữ gìn giá trị của văn hóa làng nghề là góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa của cả dân tộc. Do vậy, cần nhận thức lại về giá trị của làng nghề nếu chỉ đơn thuần là tạo công ăn việc làm thì chỉ cần địa phương lo, nhưng đây là cả giá trị văn hóa dân tộc thì các cấp, các ngành, Nhà nước phải cùng lo”. (Hội thảo Làng nghề Việt Nam – Truyền thống thực trạng và giải pháp phát triển trong thời kỳ hội nhập, ngày 20/4/2015).
-------------------------------------------------------------------------------------------
Tài liệu tham khảo
·        Hội thảo Làng nghề Việt Nam – Truyền thống, thực trạng và giải pháp phát triển trong thời kỳ hội nhập, ngày 20/4/2015
·        Lê Thị Minh Lý, Tạp chí di sản văn hóa, số 4 – 2003
·        Phạm Côn Sơn, Làng nghề truyền thống Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc, 2004
 
 CN. Nguyễn Thanh Phượng
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 
Tòa soạn: P.509, Tầng 5, Toà nhà Bộ Công Thương
Số 655 Phạm Văn Đồng, Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Tel: 04.3715-2179/ Fax : 04.3715-2202/ Email : toasoan@dntm.vn
GPXB: GPXB: Số 214/GP-TTĐT cấp ngày 17/11/2016.
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại giữ bản quyền nội dung trên website này.
Hotline : 0913535939
Liên hệ nội dung: Việt Hằng : 0989.153.746