Số tạp chí mới

Liên kết

Xuất khẩu dăm gỗ: Cần tạo tiếng nói chung để phát triển bền vững

Đăng lúc: Thứ hai - 25/07/2016 15:06
(DNTM) Trước bối cảnh ngành chế biến dăm gỗ xuất khẩu của Việt Nam đang trải qua một giai đoạn vô cùng khó khăn, nhất là khi lượng và kim ngạch xuất khẩu dăm của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm nay đã giảm khoảng 40% so với cùng kỳ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành gỗ, mới đây, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFORES), Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định (FPA Bình Định), Hiệp hội Gỗ Dăm xuất khẩu Quảng Ngãi - Quảng Nam và Tổ chức Forest Trends đã đồng phối hợp tổ chức Hội thảo "Việt Nam xuất khẩu dăm gỗ: Những thách thức mới".
Toàn cảnh Hội thảo

Toàn cảnh Hội thảo

Đang phát triển nóng
Theo ông Đặng Việt Quang - chuyên gia phân tích chính sách của Tổ chức Forest Trends, dăm gỗ là một trong những mặt hàng xuất khẩu mũi nhọn của ngành chế biến gỗ của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu năm 2015 đạt gần 1,2 tỉ USD, tương đương với trên 17% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng gỗ.
Tuy nhiên, kim ngạch và lượng xuất khẩu dăm của năm 2016 cho thấy những tín hiệu rất rõ ràng về sự suy giảm nghiêm trọng trong việc xuất khẩu dăm, điều này đang làm phát sinh những lo ngại sâu sắc đặc biệt trong khối các doanh nghiệp (DN) dăm và các cơ quan quản lý.
Dẫn chứng về điều này, ông Quang cho biết, kim ngạch xuất khẩu dăm 5 tháng đầu năm 2016 đạt 248 triệu USD, chỉ tương đương với 58% kim ngạch 5 tháng cùng kỳ của năm 2015 (430 triệu USD). Lượng dăm xuất khẩu 5 tháng đầu năm 2016 đạt 1,8 triệu tấn, bằng 61% tổng lượng dăm xuất khẩu trong cùng kỳ của năm 2015. Theo đó, nếu từ nay đến cuối năm 2016 xu hướng xuất khẩu này không thay đổi, ngành chế biến và xuất khẩu dăm của Việt Nam sẽ tiếp tục phải đối mặt với vô vàn khó khăn và kim ngạch xuất khẩu cả năm 2016 sẽ chỉ đạt ở mức trên dưới 600 triệu USD, chỉ bằng khoảng 1/2 kim ngạch của năm 2015; lượng dăm xuất khẩu cả năm sẽ chỉ đạt trên dưới 7 triệu tấn, tương đương với khoảng 60% tổng lượng xuất khẩu của 2015. Hiện lượng dăm tồn, không xuất khẩu được tại Việt Nam rất lớn.
Phân tích những nguyên nhân dẫn đến sự tụt giảm lượng dăm xuất khẩu của Việt Nam những tháng đầu năm 2016, Báo cáo của VIFOREST cho biết có nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ bản nhất là do giảm cầu đối với mặt hàng bột giấy trên thế giới đặc biệt tại thị trường Trung Quốc. Bên cạnh đó, thị trường thế giới về tiêu thụ dăm gỗ bị co hẹp, mức giá xuất khẩu giảm, giá dầu thô trên thế giới giảm kéo theo việc giảm chi phí vận chuyển. Điều này tạo động lực cho việc hình thành và phát triển nguồn cung dăm mới từ một số quốc gia khu vực châu Phi về phía châu Á, đặc biệt về thị trường Trung Quốc. Mặt khác, nguồn cung nguyên liệu từ Thái Lan tăng mạnh do cây đến chu kỳ khai thác. Các yếu tố này tạo ra sự dư thừa trong nguồn cung và điều này dẫn đến hệ lụy giá dăm nhập khẩu giảm.
Nhiều trăn trở về thuế xuất khẩu 2%
Cùng với tác động từ tình hình chung của thị trường thế giới, việc áp dụng thuế xuất khẩu 2% đối với dăm gỗ xuất khẩu từ ngày 1/1/2016 theo Thông tư số 182/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính trong bối cảnh suy giảm thị trường tiêu thụ dăm gỗ xuất khẩu đã làm rấy lên những bức xúc và lo ngại của các DN trong ngành.
Chia sẻ xoay quanh vấn đề này, Đại diện Công ty TNHH Liên doanh Nguyên liệu giấy Huế cho biết, đơn vị là doanh nghiệp sản xuất dăm gỗ cũng như người trồng rừng là đối tượng trong chính sách thuế xuất khẩu dăm gỗ 2%. Tuy nhiên đơn vị rất bất ngờ và lo lắng khi nhận được thông tin phải điều chỉnh mức thuế mặt hàng dăm gỗ xuất khẩu từ 0% lên 2%. Từ ngày Bộ Tài chính ban hành Thông tư đến ngày có hiệu lực là chưa đầy 2 tháng, trong khi đó những DN dăm gỗ thường đàm phán kí kết hợp đồng, thu mua và sản xuất sản phẩm theo chu kỳ 3 – 4 tháng. Như vậy, việc Thông tư ban hành và có hiệu lực trong một khoảng thời gian quá ngắn đã làm cho các DN cũng như người trồng rừng không kịp xử lý gây ra những thiệt hại lớn, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DN và hoạt động trồng rừng của người dân.
Trong tình hình khó khăn như hiện tại, vị Đại diện của ty TNHH Liên doanh Nguyên liệu giấy Huế bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng xem xét bỏ thuế xuất khẩu 2%, tạo điều kiện cho DN dăm gỗ tăng tính cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế, góp phần tăng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng dăm gỗ nói riêng và mặt hàng gỗ, các sản phẩm từ gỗ nói chung. Từ đó hỗ trợ cho người dân trồng rừng có nơi tiêu thụ sản phẩm ổn định, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế rừng trên cả nước.
Cùng chung quan điểm trên, ông Nguyễn Nị - Giám đốc Công ty TNHH Nguyên liệu giấy Dung Quất cho biết, hiện nay, 70% gỗ rừng trồng là hộ gia đình mà tập trung là trung du và miền núi. Việc bán sản phẩm nguyên liệu gỗ rừng trồng cho các nhà máy chế biến sản phẩm đồ gỗ, ván ép, ván MDF hoặc chế biến gỗ dăm xuất khẩu là sự lựa chọn của người trồng rừng. Chính yếu tố này làm động lực cho phát triển gỗ rừng trồng và việc phát triển đều khắp trong cả nước là nhờ gắn kết với chế biến thì người dân mới an tâm trồng rừng bền vững. Vậy là cơ chế thị trường thì nên để thị trường điều tiết và tác động trong chế biến xuất khẩu để người trồng rừng được hưởng lợi cao hơn. Song việc Bộ Tài chính vừa qua áp thuế suất 2% gỗ dăm xuất khẩu làm người trồng rừng bị ảnh hưởng từ 6 – 8%.
Theo ý kiến cá nhân của ông Nị, để phát triển rừng bền vững và chế biến xuất khẩu ổn định theo như Nghị quyết, Quyết định của Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành, nên tiếp tục ưu đãi thuế, không nên áp thuế gỗ dăm 2% vì người dân mới chỉ trồng rừng trong vòng 10 năm nay là mạnh nhất.
 Còn theo ông Nguyễn Như Xuân, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Sản xuất nguyên liệu giấy Việt Nam (Vijachip) kiến nghị, nếu có thể được hoãn hoặc miễn việc áp thuế xuất khẩu, mặc dù giá trị nhỏ nhưng có tác động lớn. Việc áp thuế có lộ trình đủ thời gian nhất định để các nhà sản xuất chuẩn bị nguồn lực sang chế biến sâu và người trồng rừng chuyển sang một bước kinh doanh mới. Như vậy sẽ có được sự phát triển bền vững.
Nếu từ nay đến cuối 2016 xu hướng xuất khẩu này không thay đổi, ngành chế biến và xuất khẩu dăm của Việt Nam sẽ tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn và kim ngạch xuất khẩu cả năm 2016 sẽ chỉ đạt ở mức trên dưới 600 triệu USD, bằng khoảng 1/2 kim ngạch của năm 2015; lượng dăm xuất khẩu cả năm sẽ chỉ đạt trên dưới 7 triệu tấn, tương đương với khoảng 60% tổng lượng xuất khẩu của 2015.
Vấn đề nằm ở nội tại
Để có góc nhìn thực tiễn hơn, Tô Xuân Phúc - Tổ chức Forest Trend cho rằng, trước khi đưa ra những giải pháp can thiệp về thuế cần có những đánh giá sâu về thực trạng của ngành chế biến xuất khẩu dăm hiện nay của Việt Nam.
Trước hết, thuế xuất khẩu dăm được áp dụng trong bối cảnh cung – cầu dăm thế giới có nhiều biến động như việc giá dầu giảm tạo luồng cung dăm mới từ Châu Phi, Mỹ Latin về trung tâm cầu vùng Châu Á; nguồn cung từ Châu Á tăng; cung tăng, cầu giảm, đặc biệt là tại Trung Quốc đã đẩy giá nguyên liệu giảm; trong khi đó, Việt Nam tuy đứng thứ nhất trên thế giới về lượng dăm xuất khẩu nhưng chưa tạo được thế chủ động trên thị trường.
Theo ông Phúc, không chỉ đơn thuần là về biến động cung - cầu của thị trường tiêu thụ, khó khăn còn nằm ở vấn đề nội tại của ngành dăm. Đó là phát triển chưa đồng bộ, thiếu chiến lược dài hạn, còn mang nặng tính chạy theo phong trào, có hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, phát triển mất kiểm soát, đặc biệt là đối với cơ sở chế biến quy mô nhỏ ở vùng Bắc Trung Bộ. Đơn cử, theo Báo cáo của UBND tỉnh Thanh Hóa, trong 42 cơ sở chỉ có 11 cơ sở hợp pháp (26%) và trong 11 cơ sở “hợp pháp” thì công suất lại vượt 2,2 lần. Cùng với đó là sự phát triển tự phát, mất kiểm soát, cạnh tranh không lành mạnh, gây tác động tiêu cực đến toàn ngành. Đặc biệt là khi tình trạng thiếu nguyên liệu đã tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, tranh mua, tranh bán, gây mất trật tự xã hội… Các cơ sở sản xuất dăm gỗ trái phép nhưng không được xử lý kịp thời… cũng là một trong những yếu tố đẩy giá xuất khẩu giảm.
Một trong những thực tế quan trọng được ông Tô Xuân Phúc đưa ra là sự phát triển nóng, chạy theo thị trường đã giảm chất lượng sản phẩm, từ đó làm giảm lòng tin của người mua, đặc biệt tại các thị trường khó tính, tạo cơ hội cho người mua ép giá. Trong khi hiện chưa có cơ chế kiểm soát chất lượng, chưa có có tiếng nói chung cho ngành, trực tiếp ảnh hưởng đến sự tồn tại của ngành.
Bởi vậy, việc áp thuế xuất khẩu 2% tuy thực sự đã làm gia tăng khó khăn cho ngành dăm, song, đây không phải là một trong những nguyên nhân chính gây biến động lớn đến ngành xuất khẩu dăm. Ngược lại, việc hạn chế xuất khẩu dăm nhằm tạo nguồn nguyên liệu gỗ lớn cho ngành chế biến đồ gỗ xuất khẩu, tạo giá trị gia tăng cho nguồn gỗ rừng trồng là định hướng hoàn toàn đúng đắn. Điều đó lý giải rằng, thuế xuất khẩu là một trong những công cụ quan trọng của Chính phủ nhằm hạn chế sự phát triển ồ ạt của ngành chế biến dăm. Tuy nhiên chính sách thuế xuất khẩu chỉ là một trong những điều kiện cần, chưa phải là đủ.
Cần góc nhìn khách quan từ doanh nghiệp
Trước thực trạng phát triển nóng của ngành xuất khẩu dăm gỗ hiện nay, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hà Công Tuấn nhận định, con đường tái cơ cấu để nâng cao giá trị của ngành gỗ là con đường tất yếu. Mặc dù Việt Nam là nước xuất khẩu dăm lớn nhất thế giới nhưng ngành dăm gỗ lại phát triển không bền vững như nhiều ngành hàng khác. Đây là những áp lực đòi hỏi phải có kế hoạch dài hơi hơn, vững chắc hơn và phải bình tĩnh để có những chuyển động thực sự.
Đưa ra phản hồi về những ý kiến và kiến nghị của các DN đối với chính sách áp thuế xuất khẩu 2% cho mặt hàng dăm gỗ, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hà Công Tuấn cho biết, chiến lược phát triển ngành gỗ đã có quy hoạch rất rõ ràng, chính sách về thuế dăm đã bàn trong 5 năm qua nên việc áp mức thuế xuất khẩu 2% không phải là điều bất ngờ, thậm chí mức thuế ban đầu được đưa ra bàn thảo lần 1 còn ở mức 10%, lần 2 là 5% và cuối cùng dừng lại ở mức 2%. Do đó, DN cần hết sức khách quan để đánh giá, phải có góc nhìn sâu hơn nữa.
 Trên quan điểm của Bộ NN&PTNT, Thứ trưởng Tuấn nhấn mạnh, sự phát triển của ngành dăm quan trọng nhưng quan trọng hơn là ngành công nghiệp chế biến gỗ, phải cùng nhau tái cơ cấu. Nếu tiếp tục phát triển dăm nóng thì sẽ đi vào con đường khó khăn, cứ “mệnh ai người nấy làm” thì không thể phát triển bền vững được. Trong khi đó, chủ trương của Nhà nước đưa ra cũng là nhằm mục đích giảm tỷ trọng xuất khẩu dăm trong cơ cấu xuất nhập khẩu gỗ Việt Nam chứ không phải là bóp nghẹt ngành này, cho nên chính sách áp thuế đối với xuất khẩu dăm là cần thiết.
Song, ghi nhận những khó khăn mà các DN xuất khẩu dăm gỗ đang gặp phải, Thứ trưởng Tuấn cũng cho biết sẽ giao Tổng cục Lâm nghiệp tiếp tục nghiên cứu thêm để đưa ra đề xuất, kiến nghị với các cơ quan liên quan. Cùng với đó, các DN cùng Hiệp hội cũng phải tích cực nêu cao hơn nữa vai trò của mình trước sức ép như hiện nay, ngoài những khó khăn cần tháo gỡ thì cần phải nhìn nhận lại để có những bước đi đúng đắn, bền vững hơn, tránh phát triển nóng, tránh tự phát và tính cộng đồng không cao.
 
Bài, ảnh: Thơm Nguyễn
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 
Tòa soạn: P.509, Tầng 5, Toà nhà Bộ Công Thương
Số 655 Phạm Văn Đồng, Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Tel: 04.3715-2179/ Fax : 04.3715-2202/ Email : toasoan@dntm.vn
GPXB: GPXB: Số 214/GP-TTĐT cấp ngày 17/11/2016.
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại giữ bản quyền nội dung trên website này.
Hotline : 0913535939
Liên hệ nội dung: Việt Hằng : 0989.153.746