Số tạp chí mới

Liên kết

Tác động của nền kinh tế phi thị trường đến các doanh nghiệp Việt Nam trong các vụ kiện chống bán phá giá

Đăng lúc: Thứ tư - 02/03/2016 17:21
Trong bối cảnh các vụ điều tra chống bán phá giá ngày càng gia tăng và có xu hướng phức tạp, các doanh nghiệp Việt Nam phải chịu những mức thuế chống bán phá giá cao do Việt Nam bị nhìn nhận là nền kinh tế phi thị trường, bài viết của Luật sư/Thạc sỹ Phạm Vân Thành đã có những phân tích về tác động của việc bị đối xử là nước có nền kinh tế phi thị trường đến các doanh nghiệp Việt Nam trong các vụ việc chống bán phá giá và một số khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam trong các vụ điều tra chống bán phá giá của nước ngoài.
Các vụ điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam (tính theo nước, đến tháng 12/2015). Nguồn: VCA

Các vụ điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam (tính theo nước, đến tháng 12/2015). Nguồn: VCA

Khi Việt Nam đàm phán gia nhập WTO, Hoa Kỳ là thành viên đưa ra yêu cầu nhằm đưa một phương pháp thay thế vào nội dung cam kết gia nhập để tính toán giá trị thông thường trong điều tra chống bán phá giá có liên quan tới các nhà xuất khẩu Việt Nam. Mặc dù đã đấu tranh trong quá trình đàm phán, nhưng cuối cùng Việt Nam phải chấp nhận cam kết thời gian bị phân biệt đối xử là 12 năm (cho đến 2018). 
Nguy cơ bị tính toán bất lợi trong điều tra áp thuế chống bán phá giá
Kể từ khi gia nhập WTO năm 2007, Việt Nam đã thể hiện những bước tiến quan trọng trong nỗ lực tự do hóa thương mại, phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trường với việc ký kết hàng loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA). 
Việc tích cực tham gia đàm phán và ký kết các Hiệp định FTA đã mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam.  Một trong các cơ hội đó là sự gia tăng xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam. Tuy nhiên, sự gia tăng xuất khẩu này cũng đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức, cụ thể là nguy cơ các nước kiện chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam cũng gia tăng.
Đặc biệt, do Việt Nam vẫn bị nhiều nước đối tác coi là nước có nền kinh tế phi thị trường, nên trong các vụ việc điều tra và áp dụng thuế chống bán phá giá, cơ quan điều tra sẽ sử dụng phương pháp dùng dữ liệu của nước thay thế có nền kinh tế thị trường để tính mức thuế chống bán phá giá cho nền kinh tế phi thị trường. Cách tính toán này không phản ánh giá trị thực của hàng hóa bị điều tra và làm thổi phồng biên độ phá giá, dẫn đến thuế chống bán phá giá cao hơn so với giá thực tế.
Vì vậy, Việt Nam luôn ở vào thế bất lợi và gặp nhiều khó khăn khi kháng kiện các vụ việc chống bán phá giá. Trong nhiều vụ việc, hàng hóa của Việt Nam bị đánh thuế chống bán phá giá rất với mức thuế chống bán phá giá “hủy diệt” lên đến vài trăm phần trăm, đặc biệt trong các vụ điều tra áp thuế của Hoa Kỳ.
Đơn cử như trong vụ việc Hoa Kỳ điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp (kiện kép) đối với sản phẩm đinh thép từ một số nước trong đó có Việt Nam, cũng với lý do Việt Nam bị coi là nước có nền kinh tế phi thị trường nên trong quá trình điều tra DOC đã sử dụng nước thay thế trong tính toán giá trị đầu vào, kết quả là mức thuế chống bán phá giá DOC áp dụng cho các doanh nghiệp bị đơn Việt Nam lên đến 323,99% và mức thuế chống trợ cấp từ 288.56% - 313.97%.
Đây có thể coi là mức thuế “hủy diệt” đối với các doanh nghiệp bị đơn. Với mức thuế này, doanh nghiệp không thể tiếp tục sản xuất mặt hàng này để xuất khẩu cho các đối tác trước nữa, trong khi đó, theo doanh nghiệp thì Hoa Kỳ là thị trường nhập khẩu lớn nhất và chủ yếu của doanh nghiệp. Điều này có nghĩa doanh nghiệp phải từ bỏ thị trường Hoa Kỳ đối với sản phẩm đinh thép đã bị áp thuế này. 
Tính đến thời điểm tháng 12/2015, Việt Nam đã chịu 61 vụ điều tra chống bán phá giá của nước ngoài. Các vụ việc có chiều hướng gia tăng và tăng mạnh trong những năm gần đây. Trong đó, dẫn đầu các nước điều tra áp thuế chống bán phá giá đối với Việt Nam là Hoa Kỳ, Ấn Độ, EU, Thổ Nhĩ Kỳ, Canada, Brazil, Malaysia, Thái Lan....
Gia tăng nguy cơ đánh trùng thuế
Hai trong các nguyên tắc cơ bản của WTO là mức thuế phải được áp một cách bình đẳng đối với tất cả các thành viên dựa trên nguyên tắc Đối xử Tối huệ quốc (MFN) và cam kết thuế trần sẽ không được tăng trừ phi các thành viên đàm phán với nhau. Tuy nhiên, WTO vẫn có một số ngoại lệ đối với hai nguyên tắc cơ bản nêu trên, hai trong số đó là biện pháp chống bán phá giá và biện pháp thuế đối kháng.
Hiện nay, nhiều thành viên WTO có xu hướng điều tra cùng một lúc hai biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với cùng một sản phẩm của một nước có nền kinh tế phi thị trường mặc dù Hiệp dịnh GATT 1994 không cho phép việc đánh trùng thuế lên cùng một sản phẩm. Đây bị coi là một hành vi thương mại không công bằng.
Thông thường, đối với nước có nền kinh tế thị trường, khi cùng áp dụng biện pháp chống bán phá giá và biện pháp chống trợ cấp đối với một mặt hàng cụ thể từ nước có nền kinh tế thị trường, DOC tiến hành cộng thêm đủ mức thuế đối kháng để loại bỏ trợ cấp xuất khẩu trên giá xuất khẩu của sản phẩm. Lý do cho sự điều chỉnh này là DOC giả định rằng trợ cấp xuất khẩu có tác động làm giảm giá của hàng hóa xuất khẩu; nếu không có sự điều chỉnh này, hàng hóa xuất khẩu được hưởng lợi từ trợ cấp xuất khẩu sẽ chịu hình phạt kép.
Song, đối với nước có nền kinh tế phi thị trường thì áp dụng hai loại thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp mang lại một kết quả khác. Cụ thể, trong thực tiễn điều tra và áp dụng thuế chống bán phá giá của Hoa Kỳ cũng như EU, DOC hay EC đã sử dụng nước thay thế.
Với phương pháp sử dụng số liệu nước thay thế này, chi phí sản xuất và giá nội địa của nền kinh tế phi thị trường cũng đã bị loại bỏ và và được thay thế bởi chi phí và giá nội địa của nước thay thế mà có nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, trừ phi cơ quan điều tra đã điều chỉnh giá trị thông thường để phản ánh tác động của trợ cấp nội địa của nước phi thị trường bị điều tra, cơ quan điều tra sẽ so sánh giữa giá trị thông thường cao hơn so với mức giá xuất khẩu. 
Doanh nghiệp chủ động đảm bảo lợi ích chính đáng
Như vậy, trong bối cảnh Việt Nam được bị nhìn nhận là nước có nền kinh tế phi thị trường theo cam kết trong WTO, hơn nữa các đối tác thương mại lớn và là thị trường nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam như Hoa Kỳ và EU vẫn chưa công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam, các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu Việt Nam đã, đang và vẫn sẽ bị thiệt hại do việc áp dụng phương pháp tính giá trị thay thế từ nước thứ ba để tính toán giá trị thông thường trong các vụ điều tra chống bán phá giá của nước ngoài.
Do vậy, các doanh nghiệp cần chủ động tích cực và đặt ra các phương án giải quyết, đấu tranh đem lại lợi ích chính đáng cho doanh nghiệp mình trong các cuộc điều tra chống bán phá giá của các cơ quan điều tra nước ngoài, đặc biệt là các vụ điều tra thuộc các nước vẫn chưa công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam.
Cụ thể, các doanh nghiệp nên có một bộ phận chuyên trách về pháp lý đặc biệt liên quan đến lĩnh vực pháp luật chống bán phá của WTO và của các nước đối tác nhập khẩu thường xuyên của doanh nghiệp. Trong các vụ điều tra chống bán phá, cụ thể trong quá trình tính toán biên độ phá giá, để giá trị thông thường được tính sát với giá thực tế nhằm mang lại lợi ích hợp pháp cho doanh nghiệp, ngoài nguồn lực sẵn có, các doanh nghiệp nên thuê dịch vụ tư vấn pháp lý của các văn phòng/công ty luật.
Trong quá trình giải quyết vụ việc chống bán phá giá, các doanh nghiệp nên có sự liên kết chặt chẽ với các cơ quan chức năng như Cục Quản lý cạnh tranh (VCA), Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội của ngành mình để có các thông tin cập nhật, kinh nghiệm cũng như phương hướng xử lý vụ việc.
Nhằm tránh bị các cơ quan điều tra áp dụng phương pháp nước thay thế (surrogate country) khi tính toán giá trị thông thường trong tính toán biên độ phá giá và giảm nguy cơ bị đánh trùng thuế trong các vụ kiện kép (AD-CVD), các doanh nghiệp cần chứng minh ngành sản xuất của mình hoạt động một cách độc lập, không có sự kiểm soát của chính phủ, và theo cơ chế thị trường. Đồng thời, hợp tác với cơ quan điều tra để tránh bị áp mức thuế AFA.
Ngoài các khuyến nghị nêu trên, để tránh liên quan đến các vụ điều tra chống bán phá giá của nước ngoài, các nhà sản xuất, xuất khẩu Việt Nam cũng nên cân nhắc việc tăng giá xuất khẩu của sản phẩm bằng cách đưa các giá trị gia tăng vào sản phẩm như cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó các doanh nghiệp cũng nên nghiên cứu kỹ thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu.
Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương)

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 
Tòa soạn: P.509, Tầng 5, Toà nhà Bộ Công Thương
Số 655 Phạm Văn Đồng, Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Tel: 04.3715-2179/ Fax : 04.3715-2202/ Email : toasoan@dntm.vn
GPXB: GPXB: Số 214/GP-TTĐT cấp ngày 17/11/2016.
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại giữ bản quyền nội dung trên website này.
Hotline : 0913535939
Liên hệ nội dung: Việt Hằng : 0989.153.746