Số tạp chí mới

Liên kết

Xuất khẩu năm 2016 liệu có đạt mục tiêu tăng trưởng 10%?

Đăng lúc: Thứ sáu - 04/11/2016 10:15
Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Nhìn lại hoạt động xuất nhập khẩu 9 tháng đầu năm 2016
Số liệu cho thấy 9 tháng đầu năm 2016, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 128,2 tỷ USD, tăng 6,7% so với cùng kỳ năm 2015. Trong khi đó, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 125,4 tỷ USD, tăng 1,3% so với cùng kỳ năm 2015. Cả nước xuất siêu 2,77 tỷ USD.
Phía sau các số liệu tổng quát đó, có thể thấy gì trong hoạt động xuất nhập khẩu năm 2016 cho đến thời điểm này. Có một số điểm đáng lưu ý sau.
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2016 chỉ tăng 6,7%, so với cùng kỳ 2015 (so với mức tăng 9,6% và 14,1% của cùng kỳ năm 2015 và 2014). Tăng trưởng xuất khẩu đạt thấp do cả 3 nhóm hàng (nông sản-thủy sản, công nghiệp chế biến-chế tạo, nhiên liệu-khoáng sản) đều tăng trưởng thấp dưới 10%.
Kim ngạch nhập khẩu tăng rất thấp, chỉ 1,3% (trong khi cùng kỳ năm 2015 và năm 2014 tăng 15,9% và 11,1%). Thông thường nhập khẩu tăng thấp là tín hiệu đáng mừng đối với một quốc gia, vì cho thấy sản xuất trong nước dường như đáp ứng được các nhu cầu. Song đối với Việt Nam – một nước đang phát triển đồng thời nền kinh tế gia công xuất khẩu - nhập khẩu có vai trò quan trọng trong sản xuất kinh doanh. Do vậy nhập khẩu thấp, nhất là nhập khẩu phục vụ sản xuất, là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại.
Cơ cấu mặt hàng nhập khẩu cho thấy lo ngại trên là có cơ sở. Thực vậy, 9 tháng đầu năm 2016 nhóm hàng cần nhập khẩu (gồm nguyên phụ liệu và máy móc thiết bị phục vụ sản xuất kinh doanh) tăng rất thấp, chỉ  0,9%, thể hiện sản xuất có biểu hiện trì trệ. Trong khi đó, nhóm hàng cần kiểm soát nhập khẩu và nhóm hàng cần hạn chế nhập khẩu lại tăng 12,5% và 11,4%, thể hiện nhu cầu tiêu dùng  hàng ngoại tăng đáng kể, đặc biệt hàng xa xỉ. Việc nhóm hàng cần nhập khẩu tăng rất thấp, trong khi các nhóm hàng cần kiểm soát nhập khẩu và cần hạn chế nhập khẩu tăng khá mạnh hiếm khi xảy ra ở nước ta. Đây thực sự là điều đáng lo ngại về cơ cấu mặt hàng nhập khẩu.
Xuất siêu 2,77 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm. Xuất siêu là điều đáng mừng đối với một nền kinh tế có truyền thống nhập siêu như Việt Nam. Song điều đáng lo ngại ở đây là mức xuất siêu tương đối lớn đó có được là do nhập khẩu giảm (đặc biệt là nhập khẩu phục vụ sản xuất kinh doanh) như nêu trên. Ngoài ra, mức xuất siêu đó là do khối các doanh nghiệp có vốn FDI đạt mức xuất siêu gần 17,15 tỷ USD trong khi khối doanh nghiệp trong nước nhập siêu 14,38 tỷ USD là điều đáng lưu tâm. Điều này cho thấy cán cân thương mại của Việt Nam phụ thuộc hầu như hoàn toàn vào mức độ xuất siêu của khối FDI nhiều hay ít, trong khi khối doanh nghiệp trong nước chỉ có nhập siêu ngày càng lớn.

Vì sao xuất khẩu năm 2016 khó đạt mục tiêu?
Dự báo xuất khẩu cả năm 2016
Tăng trưởng xuất khẩu 6,7% trong 9 tháng đầu năm 2016 của Việt Nam được xem là một nỗ lực lớn, đặc biệt xét trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ảm đạm và nhiều nước có định hướng xuất khẩu như nước ta có mức tăng trưởng thấp hơn nhiều.
Tuy nhiên, mức tăng trưởng đó còn cách khá xa mục tiêu đề ra, do vậy nhiều khả năng xuất khẩu cả năm 2016 khó đạt mục tiêu Quốc hội đã đề ra là 10%. Bởi để đạt mục tiêu đó, trong 3 tháng còn lại của năm 2016,  rung bình mỗi tháng cả nước phải xuất khẩu được gần 17tỷ USD (trong khi 9 tháng đầu năm chỉ đạt bình quân 14,2 tỷ USD/tháng). Đây là một việc không dễ dàng, như phân tích dưới đây sẽ chỉ ra.
Nguyên nhân xuất khẩu cả năm 2016 khó đạt chỉ tiêu
Những nguyên nhân chính khiến trong 3 tháng còn lại của năm 2016, xuất khẩu khó đạt mức tăng trưởng bứt phá để có thể kéo tăng trưởng cả năm đạt chỉ tiêu 10% nêu dưới đây.
Kinh tế toàn cầu ảm đạm khiến nhu cầu nhập khẩu và giá hàng hóa thế giới giảm. Trung Quốc, nền kinh tế thứ 2 thế giới, tiếp tục giảm tốc. Nhật, nền kinh tế thứ 3 thế giới, sau khi có chuyển biến tích cực do chính sách kích cầu Abenomics, lại quay đầu đi xuống với việc Chính phủ bắt đầu chương trình tăng thuế tiêu dùng VAT. EU chưa thoát khỏi khủng hoảng nợ công từ 2010 đến nay, lại bị sự kiện Brexit (Anh bỏ phiếu rời EU tháng 6/2016) giáng thêm một đòn. Anh là nền kinh tế lớn thứ 2 EU và thứ 9 thế giới, nước đầu tư FDI lớn thứ 3 thế giới và là một trong những trung tâm tài chính lớn nhất thế giới. Do vậy Brexit sẽ có tác động lớn đến kinh tế EU và toàn cầu. Riêng kinh tế Mỹ phục hồi, song chậm và chưa vững chắc, không đủ sức kéo đoàn tàu kinh tế thế giới.
Tình hình đó khiến trong vòng một năm qua, IMF liên tục hạ dự báo tăng trưởng kinh tế tòan cầu năm 2016 từ 3,8% đưa ra tháng 7/2015 xuống 3,1% đưa ra tháng 7/2016 (Bảng 1).

Bảng 1:  Dự báo tăng trưởng kinh tế-thương mại thế giới năm 2016 liên tục giảm
Thời điểm dự báo 7/2015 10/2015 1/2016 4/2016 7/2016
Tăng trưởng kinh tế TG 3,8 3,6 3,4 3,2 3,1
Tăng trưởng thương mại TG giới (%) 4,4 4,1 3,4 3,1 2,7
Nguồn: IMF, "World Economic Outlook" (Triển vọng kinh tế thế giới) hàng quý

Sự trì trệ kéo dài của kinh tế thế giới dẫn đến nhu cầu nhập khẩu toàn cầu suy giảm, khiến IMF hạ dự báo tăng trưởng thương mại tòan cầu từ 4,4% đưa ra tháng 7/2015 xuống 2,7%  đưa ra tháng 7/2016 (Bảng 1). Do nhu cầu toàn cầu suy giảm, giá hàng hóa trên thị trường thế giới năm 2016 hầu như không tăng hoặc chỉ tăng thấp. Đó là chưa kể đến trong bối cảnh kinh tế khó khăn, nhiều nước dựng các hàng rào kỹ thuật ngày càng chặt chẽ, gây khó khăn cho hàng xuất khẩu của Việt Nam. Ngoài ra, mức độ cạnh tranh xuất khẩu sang các thị trường lớn giữa các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam ngày càng mạnh.
Trong bối cảnh đó, xuất khẩu của Việt Nam ra thị trường thế giới chịu tác động tiêu cực kép của cả lượng giảm và giá giảm. Thực tế 9 tháng đầu năm 2016, kim ngạch xuất khẩu của nhóm nhiên liệu-khoáng sản giảm mạnh tới 35,5% do cả lượng và giá giảm, trong khi xuất khẩu nhóm nông sản, thủy sản và nhóm công nghiệp chế biến-chế tạo có tăng nhưng đều dướ i10%, chỉ đạt tương ứng 7,4% và 8,5%.
Xu hướng liên tục sụt giảm tăng trưởng xuất khẩu từ năm 2011đến nay. Việt Nam là nền kinh tế định hướng xuất khẩu, với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu trong 30 năm đổi mới 1986-2015 đạt bình quân 25% năm, thuộc loại cao trên thế giới (tính toán của tác giả từ số liệu của Tổng cục Thống kê).
Tuy nhiên từ năm 2011 đến nay, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam có xu hướng liên tục sụt giảm, từ gần 36% năm 2011 xuống chưa đầy 8% năm 2015. Xu hướng này được dự báo sẽ vẫn tiếp diễn trong năm 2016. Nguyên nhân chính của xu hướng này, ngoài yếu tố khách quan do kinh tế thế giới ảm đạm khiến nhu cầu nhập khẩu và giá hàng hóa thế giới giảm như nêu trên, còn có các yếu tố chủ quan do nội tại nền kinh tế Việt Nam.

Bảng 2: Xu hướng sụt giảm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam từ 2011
Năm 2011 2012 2013 2014 2015
Tăng trưởng xuất khẩu (%) 35.9 18.3 15.3 13.7 7.9
Nguồn: Tổng cục Thống kê

Thứ nhất, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực thuộc nhóm nông sản –thủy sản (gạo, cà phê, cao su, tiêu, điều, tôm cá) hầu như đã đạt tới ngưỡng giới hạn, do vậy khó có thể tiếp tục tăng mạnh sản lượng. Ngoài ra, thời tiết bất lợi năm nay do hiện tượng El Nino gây hạn hán nặng, đồng thời biến đổi khí hậu gây xâm nhập mặn nặng cùng với bão lũ và ô nhiễm môi trường do công nghiệp đã tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp.
Thứ hai, nhóm hàng công nghiệp chế biến – chế tạo chưa xuất hiện mặt hàng mới có kim ngạch xuất khẩu cao. Nhóm hàng này hiện chiếm tỷ trọng 80% xuất khẩu và là động lực chính của tăng trưởng xuất khẩu. Năm 2011, trong nhóm hàng này có mặt hàng điện thoại di động bắt đầu được xuất khẩu với kim ngạch lớn và liên tục tăng mạnh trong những năm tiếp theo (2012-2014), khiến kim ngạch xuất khẩu cả nước tăng mạnh. Song gần đây, xuất khẩu mặt hàng này không còn tăng mạnh như những năm đầu, đồng thời chưa xuất hiện thêm mặt hàng mới có kim ngạch xuất khẩu cao như vậy, do đó kim ngạch xuất khẩu cả nước khó tăng mạnh.
Thứ ba, tăng trưởng xuất khẩu của khu vực FDI đang chậm lại. Trong những năm qua, khu vực FDI chiếm tỷ trọng trên 70% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước và có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao hơn hẳn khu vực doanh nghiệp trong nước, do vậy đã thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, từ năm 2015 đến nay, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của khối doanh nghiệp FDI chậm lại, khiến tăng trưởng xuất khẩu chung suy giảm.

Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu
Đứng trước những khó khăn, thách thức lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu hiện nay, cần tập trung quyết liệt thực hiện các giải pháp sau để đẩy mạnh xuất khẩu, phấn đấu đạt mục tiêu xuất khẩu đã đề ra của năm 2016.
Thứ nhất, tháo gỡ khó khăn và tạo thuận lợi cao nhất cho các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh xuất khẩu, kể cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.
Đẩy mạnh cải cảch hành chính và đơn giản hóa thủ tục hành chính, tiếp tục giảm mạnh thời gian làm thủ tục đăng ký lập doanh nghiệp, thời gian làm thủ tục nộp thuế và hoàn thuế, thời gian làm thủ tục hải quan, từ đó giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Đảm bảo vận hành hiệu quả Cơ chế một cửa Quốc gia và  Cơ chế một cửa ASEAN, giúp doanh nghiệp làm các thủ tục trực tuyến thông suốt, ổn định nhanh chóng và thuận tiện.
Nâng cao năng lực của các doanh nghiệp logistics của Việt Nam, từ đó giảm chi phí logistics cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
Thứ hai, đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại, nghiên cứu thị trường và phát triển thị trường để mở rộng thị thị trường xuất khẩu, đặc biệt là đối với các mặt hàng nông sản và thủy sản (như gạo, cà phê, cao su, tiêu, điều, rau quả, tôm cá).
Thứ ba, tận dụng tối đa các cơ hội do các FTA đã có hiệu lực mang lại để thúc đẩy xuất khẩu.
Phổ biến nội dung các FTA, đặc biệt làm rõ các lợi thế mà Việt Nam có thể được hưởng để đẩy mạnh xuất khẩu.  Trong đó tập trung tuyên truyền, phổ biến về quy tắc xuất xứ, quy chế chứng nhận hoặctự chứng nhận xuất xứ cho các đối tượng (các Sở Công Thương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp) để nhanh chóng áp dụng.
---------------------------------------------------------------------
Tài liệu tham khảo
Tổng cục Thống kê, “Số liệu thống kê xuất nhập khẩu hàng tháng”
IMF, “World Economic Outlook Update” (Triển vọng kinh tế thế giới cập nhật hàng quý)
 
TS. Lê Quốc Phương
Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin
Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương)
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại số tháng 10/2016

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 
Tòa soạn: P.509, Tầng 5, Toà nhà Bộ Công Thương
Số 655 Phạm Văn Đồng, Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Tel: 04.3715-2179/ Fax : 04.3715-2202/ Email : toasoan@dntm.vn
GPXB: GPXB: Số 214/GP-TTĐT cấp ngày 17/11/2016.
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại giữ bản quyền nội dung trên website này.
Hotline : 0913535939
Liên hệ nội dung: Việt Hằng : 0989.153.746