Thị trường dược phẩm Châu Phi

1. Nhu cầu và tình hình sản xuất

Mặt hàng dược phẩm và thiết bị y tế thường ở trong tình trạng cung ít hơn cầu tại nhiều quốc gia châu Phi. Theo đánh giá của WHO, hiện nay vẫn còn khoảng 24 loại bệnh phổ biến ở châu Phi, trong đó có những loại bệnh đặc trưng với khí hậu nhiệt đới như sốt rét, AIDS, sốt vàng da… Chỉ có 10% dân số của Ni-giê-ria được tiếp cận với những loại thuốc cần thiết và tỷ lệ này đối với Uganda là hơn 30% dân số. Trong khi đó, giá thuốc trên thị trường lại cao do phần lớn thuốc trên thị trường là các loại thuốc nhập khẩu phải chịu thuế và các mức phí không hề thấp. Nhu cầu đối với những loại thuốc cổ truyền được điều chế từ một số cây thuốc trong thiên nhiên đang tăng cao ở phần lớn các nước trong châu lục. Ngành công nghiệp sản xuất các loại dược liệu truyền thống ở Nam Phi cũng đóng góp 415 triệu Rand, tương đương 5,6% ngân sách của các hoạt động y tế cho nhà nước. 72% người dân da đen Nam Phi sử dụng các loại thuốc và phương pháp điều trị truyền thống để chữa trị những loại bệnh thường gặp như mệt mỏi, đau cơ, chán ăn, mất ngủ và đặc biệt là những bệnh liên quan đến HIV/AIDS như lao, sưng phổi và mụn rộp. Điều đáng chú ý là những người này thuộc mọi thành phần trong xã hội, không kể giàu nghèo, trình độ học vấn, sinh sống ở nông thôn hay thành thị. Ngoài ra, theo một điều tra của Bộ Công Thương Nam Phi, giá thành của những loại dược liệu này thậm chí còn cao hơn giá của những loại thuốc tân dược trong các cơ sở khám chữa bệnh nhà nước. Tương tự như vậy, tỷ lệ người dân sử dụng các loại thuốc cổ truyền ở Ethiopia là 68%. Mặc dù vậy, theo ước tính của Bộ Thương mại Mỹ, 70% nhu cầu dược phẩm của châu Phi được đáp ứng bởi thuốc nhập khẩu.

2. Tình hình nhập khẩu

Kim ngạch nhập khẩu dược phẩm của toàn châu Phi đạt khoảng gần 4 tỷ USD, chiếm khoảng 1% tổng kim ngạch nhập khẩu của khu vực với tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu dược phẩm và thiết bị y tế của châu Phi ở mức 10%/năm.

Các nước dẫn đầu về nhập khẩu dược phẩm là Nam Phi, Angiêri, Ai Cập, Marốc, Tuynidi, Xu-đăng. Chỉ tính riêng nhập khẩu của 6 quốc gia này, kim ngạch nhập khẩu các loại thuốc đã chiếm 75% tổng kim ngạch nhập khẩu dược phẩm toàn châu Phi.

Khác với những hàng hoá giá trị thấp và đòi hỏi nhiều lao động, các loại dược phẩm nhập khẩu vào khu vực này chủ yếu có xuất xứ từ Mỹ và các nước châu Âu như Pháp, Đan Mạch, Anh, Đức, Hà Lan, Thuỵ Sỹ. Trong số các nước châu Á xuất khẩu dược phẩm vào châu Phi, chỉ có Ấn Độ là có kim ngạch lớn nhất so với Trung Quốc, Pakistan, Singapore... nhưng cũng không được đứng trong danh sách 10 nước xuất khẩu dược phẩm nhiều nhất vào thị trường này.

Các sản phẩm nhập khẩu chủ yếu là thuốc phòng và chữa bệnh, chủ yếu là các loại kháng sinh, thuốc đặc trị một số loại bệnh ở châu Phi như sốt rét, tiêu chảy, văcxin…

Mặc dù mức độ tiếp cận với các sản phẩm y tế và dịch vụ y tế của người dân nhiều nước châu Phi còn thấp và phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, các nước hiện nay vẫn đánh thuế nhập khẩu cao loại hàng hóa này. Mức thuế nhập khẩu dược phẩm trung bình của Ni-giê-ria và Zimbabwe là 20%. Ngoài ra, các loại dược phẩm phải chịu những khoản phí khác như phí tại cảng 8% ở Kê-ni-a, phí cập nhật số liệu hải quan 1% ở các nước Tây Phi, thuế VAT 14% ở Nam Phi…

3/ Quy định nhập khẩu dược phẩm của  một số nước châu Phi

a) Quy định nhập khẩu dược phẩm vào Nam Phi

Nam Phi là nước đứng đầu ở châu Phi về nhập khẩu dược phẩm. Cùng với 5 nước châu Phi khác là Angiêri, Ai Cập, Marốc, Tuynidi, Xu-đăng, tổng kim ngạch nhập khẩu các loại thuốc của 6 quốc gia này đã chiếm 75% tổng kim ngạch nhập khẩu dược phẩm toàn châu Phi.

Nam Phi nhập khẩu khoảng 1,5 tỷ USD trị giá các loại dược phẩm với mức tăng trưởng đạt 16%/năm, chiếm 30% thị phần trong kim ngạch nhập khẩu dược phẩm của các nước thuộc khu vực châu Phi.

Khác với những hàng hoá giá trị thấp và đòi hỏi nhiều lao động, các loại dược phẩm nhập khẩu vào Nam Phi chủ yếu có xuất xứ từ Mỹ và các nước châu Âu như Pháp, Đan Mạch, Anh, Đức, Hà Lan, Thuỵ Sỹ. Trong số các nước châu Á xuất khẩu dược phẩm vào châu Phi, chỉ có Ấn Độ là có kim ngạch lớn nhất so với Trung Quốc, Pakistan, Singapore... nhưng cũng không được đứng trong danh sách 10 nước xuất khẩu dược phẩm nhiều nhất vào thị trường Nam Phi.

Các sản phẩm nhập khẩu chủ yếu là thuốc phòng và chữa bệnh, chủ yếu là các loại kháng sinh, thuốc đặc trị một số loại bệnh điển hình ở châu Phi như sốt rét, tiêu chảy, văcxin...

Yêu cầu nhập khẩu dược phẩm tại Nam Phi

Qui định pháp lý

Dược phẩm được giám sát bởi Hội đồng Kiểm soát Y tế (Medical Control Council). Thuốc có Giấy đăng ký sử dụng do Uỷ ban này cấp mới được tiêu thụ trên thị trường.

Một sản phẩm dược muốn thâm nhập và được tiêu thụ tại thị trường Nam Phi cần phải có 2 loại giấy phép: một là từ Tổng Cục Thú y và một từ Ban quản lý đăng ký của Hội đồng Kiểm soát Y tế: theo đạo luật 36 năm 1947 (hoặc miễn thuế theo khoản 21 của đạo luật kiểm soát dược phẩm và các chất phụ gia liên quan, 1965).

Đăng ký: đạo luật 36 năm 1947 sẽ cho phép nhập khẩu các sản phẩm chưa đăng ký chỉ khi sản phẩm này được nhập khẩu vì các mục đích thí nghiệm.

Nếu có trường hợp khẩn cấp và không có sản phẩm đã đăng ký nào tại Nam Phi có thể sử dụng được, nhà nhập khẩu phải áp dụng quy định miễn thuế tại khoản 21 của đạo luật kiểm soát dược phẩm và các chất phụ gia liên quan.

Giấy phép nhập khẩu có giá trị trong khoảng thời gian giới hạn và chỉ được áp dụng một lần.

Bước tiếp theo: Gửi thư có chữ ký được in trên giấy viết thư của công ty đến phòng đăng ký: đạo luật 36 năm 1947 yêu cầu giấy phép bao gồm các nội dung sau:

+ số lượng
+ tên sản phẩm
+ các thành phần có trong sản phẩm, bao gồm cả các chất đậm đặc
+ nước xuất xứ
+ nơi/đơn vị sản xuất
+ số lô hàng sẽ nhập
+ số liệu kỹ thuật hoặc nhãn (bằng tiếng Anh) bao gồm số đăng ký (của cơ quan quản lý tại nước sản phẩm đăng ký)
+ địa điểm nhập (cửa khẩu hải quan)
+ thời điểm nhập hàng

Thư cần trình bày rõ đây là vì mục đích thí nghiệm khi đăng ký kho thuốc.
Cần ghi rõ hiện trạng đăng ký của sản phẩm (như là được đăng ký ở đâu).
Giấy phép nhập khẩu được yêu cầu cho những loại hàng đặc biệt và được cấp bởi Sở quản lý xuất nhập khẩu. Các nhà nhập khẩu phải có giấy phép nhập khẩu trước ngày vận chuyển hàng. Nếu không có giấy phép như yêu cầu thì sẽ bị phạt. Tóm tắt các yêu cầu nhập khẩu cơ bản như sau:

+ Các loại hàng hoá nhất định nhập khẩu vào Nam Phi yêu cầu phải có giấy phép nhập khẩu, do Sở quản lý xuất nhập khẩu cấp.
+ Danh mục các mặt hàng yêu cầu giấy phép nhập khẩu được cụ thể theo hàng năm trong báo cáo hàng năm của chương trình quản lý nhập khẩu.
+ Giấy phép có giá trị cho mọi hoạt động nhập khẩu từ bất kỳ nước nào.
+ Nam Phi sử dụng hệ thống phân loại HS.
+ Các mẫu hàng cũng đều phải chịu thuế nhập khẩu.
+ Giảm thuế nói chung được áp dụng cho những tình huống cụ thể, và thuế có thể được giảm đối với các mặt hàng tái xuất khẩu.
+ Nam Phi là một thành viên trung thành của Hiệp ước giá trị khách hàng được đàm phán bởi GATT/WTO. Các giá trị thuế từ hàng hoá nhập khẩu vào Nam Phi được tính toán theo giá FOB tại nước xuất khẩu. Do tính phù hợp với các cam kết của nước này với WTO, Nam Phi đã nâng phụ phí nhập khẩu.

Dược phẩm nhập khẩu vào Nam Phi, ngoài giấy phép nhập khẩu thì các giấy tờ, hoá đơn cơ bản cần có để vận chuyển dược phẩm vào Nam Phi bao gồm:
+ Bản gốc hóa đơn hàng (commercial invoice) ghi rõ giá hàng và lô hàng người nhập khẩu phải trả kèm với giá xuất cảng của hàng hoá và lô hàng (giá F.O.B. và giá C.I.F)
+ Vận đơn (Bill of Lading)
+ Chứng thư bảo hiểm (Insurance documents)
+ Phiếu đóng hàng (Packing list)

Có thể nhà nhập khẩu còn yêu cầu thêm một số giấy tờ, chứng từ đặc trư­ng khác, ít nhất là 3 bản sao hoá đơn hàng phải đ­ược gửi tr­ước cho ng­ười đ­ợc uỷ quyền nhận hàng trước khi hàng đến cảng nhập.

Qui định phi luật định
Bên cạnh các yêu cầu pháp lý, nhà nhập khẩu dược phẩm ở Nam Phi có thể đưa ra những yêu cầu bổ sung đối với nhà xuất khẩu như các vấn đề về an toàn trong môi trường sản xuất, các biện pháp quản lý quy trình lưu kho đối với lô hàng, giữ gìn vệ sinh sản xuất...

Bao gói, ký mã hiệu và nhãn mác
Các sản phẩm dược đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi độ ẩm. Do vậy, nhất thiết phải sử dụng chính xác những sản phẩm đóng gói và ghi nhãn đúng quy cách, dù là những sản phẩm này được vận chuyển hay chỉ là được lưu trong kho.

Thuế suất thuế nhập khẩu và VAT
Do mức độ tiếp cận với các sản phẩm y tế và dịch vụ y tế của người dân nhiều Nam Phi đã cải thiện và người dân nước này phải phụ thuộc vào hàng nhập khẩu nên Nam Phi đã bãi bỏ thuế nhập khẩu đối với phần lớn các mặt hàng dược phẩm.

Biểu thuế nhập khẩu, bao gồm thuế hải quan, thuế nhập khẩu và các loại thuế khác đánh vào hàng hoá nhập khẩu có thể thu thập ở Cơ quan Ngoại thư­ơng Nam Phi (The South Africa Trade Organization - SAFTO ) theo địa chỉ sau: P.O.Box 782706, Sandton 2146, South Africa- Tel: (011) 8833737 Fax: (011) 883-6569 hoặc ở Đại sứ quán Nam Phi tại Hà nội, địa chỉ: South Africa Embassy: 3rd Floor, Central Building, 31 Hai Ba Trung Street. P.O Box: 102 Hanoi. Tel: 4- 9362000/1/2/3. Fax: 4-9361991. Email:hanoi@foreign.gov.zaĐịa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó., admin@saembassy-hanoi.comĐịa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.

Do Biểu thuế xuất nhập khẩu của Nam Phi đã đ­ược lập theo Hệ thống mã HS (Harmonised System), là biểu mã thư­ơng mại quốc tế, nên các cơ quan trên chỉ có thể cung cấp biểu thuế cho bạn, nếu bạn cho biết hàng xuất khẩu hoặc nhập khẩu của bạn có mã số chính xác theo hệ thống HS này. Để có đ­ược biểu mã số HS này, xin hãy liên hệ với Tuỳ viên th­ơng mại tại Đại sứ quán Nam Phi tại Hà nội (theo địa chỉ trên), hoặc liên hệ Thư­ơng vụ Việt nam tại Pretoria. Email:za@mot.gov.vnĐịa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.hoặcvnto@worldonline.co.zaĐịa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó..

Nam Phi đã chiểu theo hệ thống mã thuế HS, và thuế hải quan cũng nh­ư thuế nhập khẩu đ­ược tính trên cơ sở giá trị hải quan (F.O.B) đối với từng mặt hàng cụ thể

Mức thuế VAT đối với hàng dược phẩm ở Nam Phi là 14%.

Địa chỉ thông tin hữu ích về các yêu cầu thâm nhập thị trường

• www.cargoinfo.co.za
• www.mbendi.co.za
• www.sapma.co.za
• www.medical.bizcommunity.com
• www.pwc.com
• www.phrma.org

b) Yêu cầu nhập khẩu thuốc vàoAn-giê-ri

Thị trường dược phẩm và các thiết bị y tế An-giê-ri là một thị trường đầy tiềm năng cho các nhà xuất khẩu nước ngoài. Trong khi nhu cầu cho những sản phẩm chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe là rất lớn thì sản xuất trong nước chỉ đáp ứng 30% nhu cầu và 70% còn lại là các sản phẩm nhập từ bên ngoài.

Tổng nhập khẩu dược phẩm của An-giê-ri đạt khoảng 1,2 tỷ USD/ năm với các nhà cung cấp chủ yếu là các nước EU, đặc biệt là Pháp.

An-giê-ri mở cửa thị trường dược phẩm từ năm 2005. Trong ba mức thuế cơ bản mà Hải quan An-giê-ri áp dụng là 5%, 10%, 15%, các sản phẩm dược thuộc nhóm chịu thuế thấp nhất là 5%. Tuy nhiên, theo quy định của Bộ Y tế An-giê-ri, các doanh nghiệp muốn nhập khẩu dược phẩm phải cam kết sẽ đầu tư vào ngành sản xuất dược phẩm trong vòng hai năm kể từ được cấp giấy phép nhập khẩu. Sau hai năm, nếu nhà nhập khẩu vẫn chưa đầu tư vào ngành này thì giấy phép nhập khẩu sẽ bị thu hồi. Mặc dù đây là một hình thức khuyến khích đầu tư nước ngoài nhưng lại là một rào cản lớn đến hoạt động xuất khẩu sản phẩm dược vào thị trường này.

c) Quy định nhập khẩu thuốc của Benin (Bê-nanh)

Với một nhà sản xuất tân dược duy nhất, phần lớn thị trường thuốc của Bénin do nguồn nhập khẩu cung cấp.
Trung bình mỗi năm, nước này nhập khẩu sản phẩm dược khoảng 50 triệu USD, chiếm 3,8% tổng giá trị nhập khẩu của Bénin.
Pháp là nhà cung cấp chính chiếm tới 76% tổng số thuốc nhập khẩu vào Bénin.
Thuốc trên thị trường chợ đen chủ yếu được nhập lậu từ Nigeria.
Việc bán thuốc trong khu vực chính thức (Nhà nước và tư nhân) do Bộ Y tế Bénin quy định. Chỉ có thể sản xuất hoặc kinh doanh những sản phẩm trong danh sách chính thức đã được Bộ Y tế cấp phép. Việc sản xuất, nhập khẩu, phân phối và bán thuốc phải có giấy phép đặc biệt.
Ngoài ra còn có Cơ quan cấp phép đặc thù trước khi đưa ra thị trường mỗi sản phẩm dược. Uỷ ban cấp phép họp mỗi năm 4 lần.
Giá thuốc do Uỷ ban về giá của Bộ Y tế quy định. Uỷ ban này họp 2 lần mỗi năm do Bộ Thương mại chủ trì bao gồm đại diện của Bộ Y tế, các nghiệp đoàn, các nhà bán buôn…
 

d) Quy định nhập khẩu thuốc Nigeria

- Sản phẩm phải được lưu hành tại nước sản xuất (ví dụ Việt Nam)

- Nhà xuất khẩu phải gửi hồ sơ sản phẩm từ VN sang.

- Công ty đối tác bên Nigeria giúp đăng ký tên sản phẩm tại Cục Kiểm tra và Quản lý Thực phẩm và Dựợc phẩm Quốc gia (NAFDAC) theo các quy định tại Sắc lệnh số 19 năm 1993. Sau đó nhà xuất khẩu được cấp số  visa, có giá trị 5 năm để tiến hành hoạt động thương mại bình thường. Số visa này có thể sử dụng tại 15 nước ở Tây Phi thuộc Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi (ECOWAS).

Tiêu chuẩn NAFDAC:Chính phủ Nigeria qui định tất cả hàng hoá là lương thực thực phẩm, dược phẩm và đồ uống được sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, quảng cáo và được bán hoặc phân phối tại Nigeria phải được đăng ký tại Cục Kiểm tra và Quản lý Thực phẩm và Dựợc phẩm Quốc gia (NAFDAC). Việc nhập khẩu vào Nigeria những hàng hoá trên mà không qua đăng ký tại NAFDAC là bất hợp pháp. Các nhà sản xuất và xuất khẩu nước ngoài phải thực hiện các thủ tục cần thiết để xin giấy chứng nhận NAFDAC trước khi lô hàng được nhập khẩu vào Nigeria. Trong trường hợp nhà nhập khẩu vi phạm qui định này thì hàng hoá bị đưa vào kho ngoại quan, nhà nhập khẩu phải trả chi phí, bị khởi tố và bị phạt tiền.

Để tìm kiếm khách hàng tại châu Phi, doanh nghiệp nên liên hệ với các Thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Algeria, Ai Cập, Nam Phi, Maroc và Nigeria, tích cực tham gia các Hội chợ triển lãm quốc tế, các Hội thảo, Diễn đàn Doanh nghiệp, các đoàn nghiên đi cứu thị trường và xúc tiến thương mại do các Cơ quan trong nước tổ chức hoặc qua sự giới thiệu. Doanh nghiệp cũng có thể tìm hiểu thông tin thị trường và cơ hội kinh doanh qua trang web www.ttnn.com.vn của Bộ Công Thương.