Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Nguyễn Văn Cẩn phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: T.Tr.
Đây cũng là ý kiến được Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan đưa ra tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2020 của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia được tổ chức vừa qua. Trong đó, ông Nguyễn Văn Cẩn cho hay, cơ quan Hải quan đã kiến nghị Bộ Công Thương và PhòngThương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), 2 đơn vị được cấp C/O cho hàng xuất khẩu Việt Nam, bước đầu thu hồi C/O với 280 vụ cấp không đúng.

Đưa ra tình huống cụ thể, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, trường hợp doanh nghiệp sản xuất gỗ ván ép, C/O ghi đủ điều kiện xuất xứ Việt Nam. Nhưng khi xác minh, gỗ ép được mua từ người này sang người khác với xác nhận của chủ tịch xã, và giám đốc nông trường. Nhưng khi cơ quan Hải quan xác minh lại với xã, chủ tịch xã lại báo trót nhận tiền của doanh nghiệp nên ký chứ thực chất nhà này không có gỗ, lâm trường không có, cũng không có nhà xưởng. Sau đó, các doanh nghiệp phải chấp nhận vi phạm vì sản phẩm không đủ hàm lượng được nhận xuất xứ Việt Nam theo quy định.

Bên cạnh đó, liên quan đến lĩnh vực giả mạo xuất xứ Việt Nam, Tổng cục Hải quan cũng vừa phát hiện 1 trường hợp không được cấp có thẩm quyền cho phép cấp giấy chứng nhận xuất xứ C/O, giả mạo xuất xứ Việt Nam cho 33 doanh nghiệp xuất khẩu, trị giá tổng hàng hóa lên tới 600 tỷ đồng. Trường hợp này là Công ty Cổ phần Giám định Đại Minh Việt (có trụ sở chính tại quận 9, TP.HCM).

Lợi dụng danh nghĩa hội viên của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Công ty Đại Minh Việt đã thực hiện cấp Giấy chứng nhận xuất xứ cho nhiều doanh nghiệp. Công ty này đã tự thiết kế mẫu C/O; nhận thông tin về các lô hàng xuất khẩu để phát hành giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O. Sau đó, thu từ 300.000 đồng đến 1 triệu đồng cho 1 C/O phát hành; tổng số tiền thu lợi bất chính bước đầu xác định khoảng trên 300 triệu đồng.

Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, từ đầu năm 2020 đến nay, qua điều tra xác minh 76 vụ việc, có đến 1/3 vi phạm về xuất xứ hàng xuất khẩu. Các lĩnh vực có vi phạm nhiều nhất như lắp ráp xe đạp, xe đạp điện, sản xuất pin năng lượng mặt trời, nhóm mặt hàng gỗ, đồ gỗ nội thất từ gỗ. Cơ quan chức năng đã phát hiện 280 vụ việc không đủ điều kiện để gắn mác "Made in Vietnam", nhưng vẫn được cơ quan chức năng cấp C/O.

Với tình trạng giả mạo xuất xứ Việt Nam đang có chiều hướng tăng lên, đặc biệt là tình trạng hàng của nước ngoài nhưng ghi trên bao bì "Made in Việt Nam", đối với tình trạng vi phạm này, cơ quan Hải quan đã xử lý ngay tại cửa khẩu, nhưng việc xử lý còn gặp nhiều khó khăn, còn khoảng trống về mặt pháp lý do hiện nay, vẫn chưa có quy định cụ thể về "Made in Vietnam" cho hàng sản xuất trong nước, mới chỉ có quy định cho hàng hóa xuất khẩu. Vì vậy, trong lúc chờ đợi 1 bản pháp lý hoàn thiện, nên quy định "Made in Vietnam" cho hàng hóa Việt Nam cũng giống như quy định cho hàng hóa xuất khẩu hiện nay đang áp dụng- Tổng cục trưởng Tỏng cục Hải quan Nguyễn Văn Cẩn kiến nghị.

* Tăng mạnh biện pháp xử lý: Các chuyên gia cho rằng việc làm giấy chứng nhận xuất xử giả rất dễ dẫn đến việc các hàng hóa xuất khẩu bị gắn mác "giả xuất xứ". Hệ lụy là rất lớn, khi chỉ cần 1 sản phẩm bị dính "vết đen" thì sẽ khiến cả ngành sản xuất của Việt Nam bị liên lụy, không tránh khỏi việc các nước nhập khẩu sẽ khởi xướng các cuộc điều tra với hàng hóa của Việt Nam. Có nhiều cách thức khác nhau để các doanh nghiệp "mượn" xuất xứ Việt Nam. Ví dụ như chuyển các bộ phận qua Việt Nam, gia công lắp ráp rất ít rồi xuất đi. Hay như gần đây, nhiều chuyên gia cảnh báo tình trạng thâu tóm doanh nghiệp để lấy xuất xứ hàng hóa khi tỉ lệ vốn đăng ký thông qua hình thức mua bán cổ phần liên tục gia tăng thời gian qua. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia hình thức nào đi chăng nữa, thì việc cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) chính là "cửa chặn" cuối cùng để hàng hóa "mượn" xuất xứ Việt Nam ra khỏi lãnh thổ. Do đó, việc xem xét lại quy trình cấp C/O, tăng mạnh biện pháp xử lý là điều cần thiết lúc này.