Ảnh minh họa. Nguồn: TTXVN
Với quyết tâm không để dịch bệnh lây lan, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã yêu cầu cả hệ thống chính trị vào cuộc để phòng, chống dịch. Với quan điểm xuyên suốt đối với các cấp, các ngành tập trung phòng, chống dịch quyết liệt, hiệu quả với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, đồng thời nỗ lực phấn đấu cao nhất để thực hiện các mục tiêu nhiệm vụ phát triển KT-XH mà Đảng, Quốc hội, Chính phủ nước ta đã đề ra trong năm 2020.
 
Nhận diện rõ các khó khăn, thách thức và dự báo tình hình
 
Trước tình hình dịch bệnh Covid-19 ngày càng diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động kinh tế cả trong nước và thế giới, Chính phủ đã có những nghiên cứu, đánh giá nhằm nhận diện rõ các khó khăn, thách thức và dự báo những kịch bản, tình huống xấu có thể xảy ra khi các hoạt động sản xuất kinh doanh bị đình trệ và giao cho các ngành hữu quan đề xuất các giải pháp nhằm kiểm soát tình hình, hạn chế lây lan, phát tán dịch bệnh, bảo đảm an toàn cho nhân dân, có các đối sách để kịp thời hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp (DN), lực lượng giữ vai trò nòng cốt cho nền kinh tế.
 
Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trước Chính phủ, so với các chỉ tiêu Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ đề ra, trong trường hợp khống chế được dịch trong Quý I/2020 thì tăng trưởng GDP năm 2020 dự báo là 6,25%, giảm 0,55% điểm. Trường hợp dịch được khống chế trong Quý II/2020 thì tăng trưởng được dự báo là 5,96%, giảm 0,84 điểm % và giảm 0,29 điểm % so với kịch bản khống chế được dịch bệnh trong Quý I/2020.
 
Các bộ ngành liên quan cần nhất quán mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngành công thương cần có kế hoạch tổ chức lại sản xuất, cơ cấu lại thị trường, đa dạng hóa, mở rộng thị trường quốc tế, tận dụng tốt cơ hội của các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết, đồng thời đẩy mạnh khai thác và phát triển thị trường nội địa, nâng cao sức tiêu dùng trong nước. Xây dựng các phương án để kịp thời nhập khẩu nguyên liệu cho sản xuất. Tăng cường phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ hàng hóa, xử lý nghiêm các vi phạm. Đề xuất các giải pháp chính sách về thuế, phí, lệ phí, giảm chi phí sản xuất kinh doanh để hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho các đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19.
 
Thực hiện các kế hoạch hành động
 
Cùng với cả nước thực hiện phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe của người dân, ngành công thương đã tích cực nghiên cứu tình hình, các vấn đề liên quan đến lĩnh vực của ngành quản lý, trước những thách thức phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của DN, ngành đã có các kế hoạch hành động, giải pháp hỗ trợ các ngành kinh tế, các địa phương tháo gõ khó khăn vướng mắc.
 
Cụ thể, ngày 17/2/2020, Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch hành động của Bộ nhằm ứng phó với tác động do dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona (Covid-19) gây ra. Kế hoạch hành động có mục tiêu phòng, chống hiệu quả dịch bệnh Covid-19 trong các cơ quan, đơn vị thuộc ngành Công Thương và giữ vững mục tiêu thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 01/01/2020 của Chính phủ; Dự toán ngân sách nhà nước năm 2020 và Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 01/01/2020 của Chính phủ nhằm tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2020. Kế hoạch đã yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ, theo chức năng, nhiệm vụ của mình bám sát chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do vi rút Corona gây ra thực hiện phòng, chống hiệu quả dịch bệnh và ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu kế hoạch năm 2020 của ngành Công Thương. Nội dung Kế hoạch đã quy định cụ thể các nhiệm vụ cho từng đơn vị theo chức năng chuyên môn nghiệp vụ.
 
Đối với nội dung về xử lý các tác động của dịch bệnh, bảo đảm ổn định sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Bộ yêu cầu Cục Xuất nhập khẩu thành lập ngay Tổ Công tác để xử lý các vấn đề liên quan tới giải tỏa hàng hóa xuất nhập khẩu với Trung Quốc do Cục Xuất nhập khẩu làm thường trực, Vụ Thị trường châu Á - châu Phi và một số đơn vị có liên quan cùng tham gia. Đồng chí Thứ trưởng phụ trách lĩnh vực xuất nhập khẩu trực tiếp chỉ đạo Tổ Công tác này. Yêu cầu các vụ: Thị trường châu Á - châu Phi, Thị trường châu Âu - châu Mỹ chỉ đạo các Thương vụ tăng cường hỗ trợ các DN tìm nguồn nhập khẩu hàng hóa, nguyên liệu, vật tư, linh phụ kiện là đầu vào sản xuất để thay thế trong trường hợp nguồn cung từ Trung Quốc bị hạn chế do ảnh hưởng của dịch bệnh. Bộ giao cho Cục Công nghiệp đánh giá toàn diện, bám sát thực tiễn các tác động của dịch đối với sản xuất công nghiệp trong nước cũng như các chuỗi sản xuất công nghiệp để đề xuất các biện pháp hỗ trợ, tháo gỡ, định hướng chuyển đổi nguồn cung ứng nguyên liệu, sản xuất... cho DN cũng như các giải pháp hỗ trợ. Làm việc trực tiếp với các hiệp hội ngành hàng, các tập đoàn, tổng công ty, DN sản xuất trong nước để nắm bắt thông tin về khả năng cung ứng nguyên vật liệu đầu vào, tình hình sản xuất kinh doanh, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn nhằm duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh trước diễn biến của dịch bệnh…
 
Một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng từ tình hình dịch bệnh là lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ (CNHT). Đánh giá về những tác động của dịch bệnh Covid-19 đến hoạt động của các DN trong lĩnh vực CNHT, ông Lê Dương Quang, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) có những chia sẻ và dự báo chủ yếu ở các mặt sau:
 
- Cung ứng nguyên vật liệu cho sản xuất: Hiện tại, DN CNHT trong VASI phần lớn thuộc các ngành cơ - điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị điện…, có đặc điểm chung là hầu hết nguyên vật liệu chủ yếu cho sản xuất phải nhập khẩu, trong đó khá nhiều chủng loại nhập từ Trung Quốc. Các DN này đều là DN nhỏ, vốn ít, khả năng dự trữ vật tư - nguyên liệu rất hạn chế; hơn nữa cũng ko ai lường được việc dịch bệnh kéo dài nên 1 số DN bắt đầu thiếu nguyên liệu, phải sản xuất cầm chừng.
 
- Tiêu thụ sản phẩm: các DN CNHT của VASI đa số là những nhà cung ứng (vendor) cấp 2, cấp 3 của các công ty nước ngoài. Hiện nay nhiều sản phẩm xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật, Trung Quốc bắt đầu bị chững lại do nhà sản xuất chính cũng gặp khó khăn, nhiều nhà máy chưa sản xuất trở lại hoặc tạm thời đóng cửa. Nếu dịch bệnh còn kéo dài thì việc tiêu thụ sản phẩm dự báo sẽ bị ảnh hưởng lớn.
 
- Lao động: Hiện việc các trường học, nhà trẻ nghỉ dài ngày cũng ít nhiều tác động đến 1 số DN có đông lao động nữ. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại hơn là nếu dịch bệnh còn kéo dài thì việc phải tiết giảm sản xuất sẽ khó tránh được và sẽ dẫn đến tăng số lao động dôi dư phải giải quyết. Trên bình diện toàn xã hội đây sẽ là vấn đề Chính phủ phải chủ động lo ngay từ bây giờ.
 
Nhìn chung, những khó khăn do tác động của Covid-19 mà các DN CNHT thuộc VASI gặp phải hiện chưa đến mức trầm trọng, song điều đáng lo ngại là dịch bệnh đang có xu hướng lan rộng trên thế giới và chưa ai có thể nói khi nào dịch kết thúc. Vì vậy, VASI một mặt kêu gọi các DN phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước để thực hiện tốt Kế hoạch hành động ngày 17/2/2020 của Bộ Công Thương, mặt khác yêu cầu các DN đặc biệt chú trọng một số giải pháp sau:
 
1. Chủ động làm việc với các đối tác (nhà cung cấp nguyên vật liệu, nhà tiêu thụ sản phẩm) để liên tục cập nhật tình hình, linh hoạt trong kế hoạch SX - KD, đảm bảo tốt nhất đầu vào, đầu ra cho hoạt động sản xuất. Quan tâm chia sẻ khó khăn với các đối tác để giữ quan hệ làm ăn lâu dài.
 
2. Chủ động nghiên cứu, tìm kiếm mặt hàng mới, đối tác mới, thị trường mới để duy trì sản xuất. Trong quá trình này, ngoài việc phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng của Bộ Công Thương, cần quan tâm đẩy mạnh sự hợp tác với các DN bạn cả trong và ngoài hiệp hội, chia sẻ thông tin, hỗ trợ nhau trong việc cung cấp nguyên liệu, chia sẻ đơn hàng, hợp tác tận dụng năng lực sản xuất của nhau…
 
3. Chủ động nghiên cứu khả năng tham gia sản xuất 1 số loại trang thiết bị y tế phục vụ phòng chống dịch để có thể triển khai ngay khi có yêu cầu (không loại trừ cả khả năng xuất khẩu) nếu dịch vẫn đang trong chiều hướng lan rộng.
 
4. Kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh do dịch bệnh trong SX - KD, đề xuất các kiến nghị thật cụ thể với Chính phủ, các Bộ ngành để được giải quyết kịp thời.
 
Về phía Chính phủ, VASI đã có nhiều kiến nghị nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi nói chung cho DN. Lúc này, kiến nghị duy nhất là đề nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ ngành và chính quyền địa phương phải thực sự đồng hành cùng DN, xử lý kịp thời những khó khăn vướng mắc của DN liên quan đến thủ tục hành chính, tránh tình trạng đưa đẩy, né tránh. VASI xác định phải tập trung phối hợp, hỗ trợ DN trong việc ổn định sản xuất thông qua cung cấp thông tin, kết nối với thị trường tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ xử lý kịp thời những khó khăn vướng mắc phát sinh, góp phần thực hiện có hiệu quả kế hoạch hành động của Bộ Công Thương và các giải pháp đã nêu ở trên.
 
Bên cạnh đó, Hiệp định EVFTA vừa được Nghị viện châu Âu phê chuẩn là sự kiện hết sức quan trọng mở ra nhiều cơ hội cho DN Việt Nam, trong đó có ngành CNHT. Thời gian qua, các DN thuộc VASI đã bước đầu thâm nhập thành công vào các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, đó là tiền đề thuận lợi để tiến vào thị trường EU. VASI nhận thức rõ đây là cơ hội, song cũng xác định còn ko ít thách thức.
 
Nói về những đề xuất kiến nghị nhằm hỗ trợ các DN CNHT phát triển và khai thác thị trường EU trong bối cảnh hiện nay, ông Lê Dương Quang nhấn mạnh: “Khác với 1 số ngành như nông nghiệp, dệt may, đồ gỗ, thủy hải sản… được xem là những ngành chịu mức độ cạnh tranh ko quá gay gắt từ phía DN trong thị trường EU, ngược lại, các DN của VASI dự báo sẽ phải chịu sức ép cạnh tranh khá lớn do các sản phẩm cơ - điện tử, cơ khí chính xác, phụ tùng ô tô… chính là thế mạnh của EU. Vì vậy, để có thể tiếp cận và phát triển vững chắc ở thị trường này, tận dụng được những cơ hội mà EVFTA mang lại, trước hết DN phải tự mình vươn lên và VASI sẽ phải làm tốt hơn nữa vai trò cầu nối của mình. Song, sự hỗ trợ, tạo điều kiện của Chính phủ và các Bộ ngành vẫn đóng vai hết sức trò quan trọng. Để giúp DN CNHT nâng cao năng lực, VASI đề nghị Chính phủ, Bộ Công Thương đặc biệt quan tâm các vấn đề sau:
 
- Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho DN trong việc tiếp cận nguồn vốn, được vay vốn lãi suất thấp để đầu tư mua sắm trang thiết bị và đổi mới công nghệ; được hỗ trợ từ Quỹ phát triển KHCN quốc gia.
 
- Ưu tiên cho các DN CNHT trong việc tham gia vào các Chương trình XTTM trọng điểm quốc gia, các dự án đào tạo nâng cao năng lực quản trị, các chương trình kết nối cung cầu…
 
- Tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, điều chỉnh một số chính sách thuế theo hướng khuyến khích các DN CNHT, trước hết là thuế thu nhập DN.
 
 - Tiếp tục đẩy mạnh CCHC, trước hết là cải cách thủ tục hành chính.
 
- Tạo điều kiện thuận lợi cho DN trong việc thuê mặt bằng sản xuất. Đây cũng vẫn đang là một vấn đề khó đối với nhiều DN
 
Với những nỗ lực và hành động cụ thể của ngành Công Thương thời gian qua cùng với sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, của Chính phủ, sự phối hợp của các Bộ ngành và tinh thần đoàn kết toàn dân, Việt Nam tự tin, vững bước vượt qua thách thức của dịch bệnh, giảm thiểu thiệt hại, tiếp tục vươn lên hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đề ra từ đầu năm để hội nhập bền vững.
 
PV.
Tạp chí Doanh nghiệp và Thương mại
Nguồn: VASI