Dịch nCoV khiến xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu đường bộ chịu tác động. Ảnh: CTV
Nông sản “tắc đường” qua biên giới

Do ảnh hưởng của dịch nCoV, nhiều lô hàng nông sản, trong đó, đặc biệt mặt hàng thanh long XK sang Trung Quốc đang gặp khó khăn trong thu mua… Cụ thể, theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, những lô hàng nông sản đi lên biên giới hiện đang ách tắc vì không thông quan được. Không chỉ ách tắc đường bộ, mà việc xuất khẩu (XK) bằng đường biển cũng bị đóng lại. Trong số những mặt hàng trái cây trên, ảnh hưởng nặng nhất là thanh long. Nhiều thương lái người Trung Quốc bắt đầu hủy các đơn đặt hàng trước đó.

Ông Nguyễn Quốc Toản - Cục trưởng Chế biến và Phát triển nông sản (Bộ NN&PTNT) cho biết, ngay từ trước Tết, Bộ đã lường trước được vấn đề này. Tuy nhiên, việc một số doanh nghiệp (DN) cung ứng nông sản, đặc biệt là mặt hàng trái cây cho tỉnh Vũ Hán như Tập đoàn Hồng Thái Dương (Trung Quốc) với lượng nhập khẩu (NK) chiếm khoảng 40% lượng thanh long của tỉnh Long An (Việt Nam) đã hủy mua khoảng 300 container tương đương 6.000 tấn đã đặt hàng. Mặc dù, phía DN cũng đã đền bù khoảng 50 triệu đồng/container. Dự báo, tình hình cung cục bộ của thanh long sẽ khó khăn. Theo thống kê, lượng hàng trái cây (chủ yếu thanh long, dưa hấu) các tỉnh sản xuất nhiều. Hiện thanh long tồn khoảng 55.000 đến 57.000 tấn ở các địa phương, dưa hấu cũng tương đương với con số 50.000 đến 60.000 tấn, đây là thách thức trong tiêu thụ do tiêu thụ theo vụ. Dịch nCoV khiến XK nông sản qua cửa khẩu đường bộ chịu tác động.

Theo Thứ trưởng NN&PTNT Trần Thanh Nam, trong tháng 1-2020, kim ngạch XK các mặt hàng nông - lâm - thủy sản ước đạt 3 tỷ USD, bằng 84,3% so cùng kỳ năm 2019. Với diễn biến phức tạp, khó lường của dịch nCoV trong những ngày gần đây, đã có những tác động tiêu cực đến thương mại nông - lâm - thủy sản hai nước. Tình trạng ùn tắc, dư cung cục bộ đang diễn ra do việc hạn chế giao dịch tại các cặp chợ biên giới trên địa bàn tỉnh Quảng Tây, Vân Nam. Đối với XK thủy sản, nhiều nhà NK Trung Quốc đã thông báo cho các DN XK thủy sản của Việt Nam tạm dừng việc giao hàng cho đến hết ngày 9-2-2020 hoặc cho đến khi có thông tin bình thường hóa các hoạt động trở lại từ Chính phủ Trung Quốc.

Tác động mạnh đến XNK

Đánh giá những tác động có thể có đến hoạt động XNK do dịch nCoV, Cục trưởng XNK, Bộ Công thương Phan Văn Chinh cho biết, năm 2019, Việt Nam XK sang Trung Quốc đạt hơn 41 tỷ USD, trong đó XK nông - lâm - thủy sản là 7 tỷ USD, hàng hóa qua cửa khẩu đường bộ khoảng 3 tỷ USD, trao đổi cư dân biên giới 1,2 tỷ USD. Dự báo, nếu dịch bệnh nCoV diễn ra từ một đến hai tháng thì khả năng sẽ tác động làm giảm kim ngạch XK nông - lâm - thủy sản từ 200 - 300 triệu USD. Nếu diễn ra ba đến sáu tháng thì XK nông - lâm - thủy sản sẽ giảm từ 600 - 800 triệu USD. Đối với hàng nông sản, hiện nay có bốn nhóm giải pháp cơ bản như: Đôn đốc các địa phương trao đổi với phía bạn trong giao hàng; thay đổi phương thức giao hàng; mở rộng thị trường cho các mặt hàng này; đẩy mạnh tiêu thụ trong nước. Tuy nhiên, các giải pháp dù đã được đẩy mạnh triển khai nhưng hiệu quả chưa cao do các nguyên nhân khách quan, chủ quan.

Không chỉ tác động đến XK mà dịch nCoV còn tác động đến hoạt động NK. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt nhất hiện nay là dệt may, da giày, thiết bị máy tính, thiết bị điện tử… phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu NK từ Trung Quốc. Nếu các nhà máy phía Trung Quốc đóng cửa không sản xuất hoặc sản xuất chậm lại sẽ ảnh hưởng đến đơn hàng, chu trình sản xuất của các doanh nghiệp (DN) trong nước. Đây là vấn đề rất lớn và ảnh hưởng lớn đến kim ngạch XNK của Việt Nam trong năm 2020. Về lý thuyết có thể tìm nguồn nguyên liệu khác để thay thế, nhưng trên thực tế đây là cả vấn đề, vì giá nguyên liệu NK sẽ cao hơn, khiến giá hàng XK sẽ kém sức cạnh tranh. Mặt hàng công nghiệp điện tử, công nghiệp chế biến và dệt may sẽ chịu tác động rất lớn, hơn cả mặt hàng nông sản.

Đại diện Vụ Kế hoạch, Bộ Công thương cho rằng, dịch bệnh đang diễn biến phức tạp, do đó, cần đánh giá tác động ngay trong quý I-2020. Bên cạnh việc đánh giá tác động trực tiếp với Trung Quốc cần đánh giá tác động gián tiếp đối với các đối tác ngoài Trung Quốc. Dầu thô, sản xuất công nghiệp, XNK và thị trường trong nước cũng cần có những đánh giá tác động do dịch nCoV gây ra. Việc đánh giá cũng chỉ là một phần, quan trọng hơn là giải pháp. Có những giải pháp ngay lập tức, nhưng cần có những giải pháp dài hơi nếu dịch bệnh tiếp tục kéo dài. Đỉnh của dịch là khoảng 10 ngày tiếp theo, và có thể kéo dài.

Đề xuất nhiều giải pháp cụ thể

Đứng trước tình cảnh khó khăn, nhiều DN đã đưa ra nhiều đề nghị hỗ trợ từ phía Nhà nước. Ông Trần Đình Tùng, đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam kiến nghị Bộ NN&PTNT, Bộ Công thương tiếp tục hỗ trợ, đẩy mạnh XK nông sản vào các thị trường khác, quy hoạch vùng trồng, làm tốt công tác bảo quản. Về lâu dài, Bộ NN&PTNT phối hợp các hiệp hội, ngành hàng, DN, các đơn vị ngành công thương, địa phương đẩy mạnh tổ chức xúc tiến đưa hàng vào tiêu thụ tại các hệ thống tiêu thụ trong nước, đẩy mạnh công tác chế biến.

Nhằm giảm thiểu những ảnh hưởng mà dịch nCoV gây ra, chiều 3-2, Bộ NN&PTNT đã họp khẩn để bàn giải pháp mở đường ra cho nông - lâm - thủy sản Việt Nam. Theo đó, Bộ NN&PTNT sẽ phối hợp Bộ Công thương tìm giải pháp cụ thể để tháo gỡ khó khăn khi xuất nông - lâm - thủy sản sang Trung Quốc, tìm thêm thị trường XK mới.

Cụ thể, về vấn đề này, theo Thứ trưởng Công thương Trần Quốc Khánh, tình hình dịch nCoV tiếp tục diễn biến phức tạp, đây không phải là câu nói cửa miệng. Kinh nghiệm ứng phó dịch như SARS phải mất trung bình từ sáu đến tám tháng. Do đó, cần nhìn một cách toàn diện, dịch sẽ tác động đến các lĩnh vực của ngành kinh tế như thế nào? Đánh giá không chỉ XK mà còn NK và thương mại trong nước. Chúng ta cần làm rõ những mặt hàng XK nào đã, đang và sẽ bị ảnh hưởng do tác động tình hình dịch bệnh nCoV, từ đó đưa ra định hướng và giải pháp cụ thể cho từng mặt hàng. Bộ sẽ đề xuất Chính phủ hỗ trợ cho các DN như vay ưu đãi, hoãn trả lãi vay, tạm hoãn đóng thuế thu nhập, giảm một số loại thuế phí…

Mặt khác, bên cạnh việc chỉ đạo các DN chế biến tăng cường công suất chế biến thu mua, sơ chế, lưu kho, theo Thứ trưởng NN&PTNT Hà Công Tuấn, Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản cần xây dựng kịch bản XK phù hợp và phải nêu rõ các giải pháp nhằm duy trì XK. Nếu không duy trì được thì mở ra hướng nào, điều tiết như thế nào để có thành công nhất. Các DN Việt Nam, đặc biệt là DN kinh doanh nông sản, cần lường trước tình huống DN Trung Quốc không thể nhận hàng để có giải pháp thay đổi phương thức giao hàng, chuyển hướng XK hoặc tiêu thụ trong nước cho phù hợp.

Theo Bộ trưởng NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường, lúc này không nên hoang mang quá độ, ngược lại, phải quyết liệt, chủ động vào cuộc và cần biến thách thức thành thời cơ. Mong muốn bà con bình tĩnh, phối hợp các sở, ngành, địa phương, DN, tránh tư thương ép giá, lợi dụng tình hình. Cần thông báo cho các địa phương, các DN dẫn tiến độ đưa xe hàng nông sản lên cửa khẩu. Đề nghị Bộ Ngoại giao chỉ đạo các Đại sứ quán ở nước ngoài phối hợp các cơ quan chức năng ở các nước đẩy mạnh toàn diện công tác phát triển thị trường nông - lâm - thủy sản, coi đây là công tác đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Ngành nông nghiệp cần phải chuyển hướng sản xuất theo chuỗi, có liên kết. Đơn cử như ở Sơn La, địa phương đã thành lập rất nhiều chuỗi liên kết chặt chẽ nên hầu như không có tình trạng bị động khi một nguồn tiêu thụ bị gián đoạn.

Trước đó, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về các giải pháp của Bộ Công thương trong việc bảo đảm hoạt động giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc trong bối cảnh dịch nCoV bùng phát, Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh khẳng định, Bộ Công thương đã yêu cầu Thương vụ tại các nước chính thức cho phép NK thanh long của Việt Nam chủ động tổ chức làm việc, trao đổi với Hiệp hội các DN NK có uy tín ở nước sở tại để cung cấp thông tin và kết nối với các DN, cơ sở đóng gói XK thanh long của tỉnh Long An nói riêng và cả nước nói chung nhằm hỗ trợ tăng cường tiêu thụ và XK, giảm bớt sự phụ thuộc vào một thị trường.

* Ngày 5-2, phát biểu ý kiến kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ, trong bối cảnh khó khăn hiện nay, Chính phủ khẳng định quan điểm chỉ đạo, điều hành: Cùng với nhiệm vụ phòng, chống dịch bệnh, nhất quán mục tiêu ổn định vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng. Bộ Kế hoạch và Đầu tư rà soát, điều chỉnh đưa ra những kịch bản tăng trưởng mới năm nay, có giải pháp thực hiện mạnh mẽ, vận hành linh hoạt chính sách tiền tệ, tài khóa. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ lạm phát, đưa giá thịt lợn giảm xuống mức bình thường; theo dõi chặt chẽ biến động thị trường, xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng tình hình để đầu cơ, nâng giá. Trước mắt, không tăng giá điện và dịch vụ công; tiếp tục giảm giá xăng dầu theo thị trường; tích cực chống buôn lậu, gian lận thương mại; thúc đẩy tăng trưởng tín dụng cho sản xuất, kinh doanh; thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm an ninh trong thanh toán. Thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, đẩy mạnh đấu thầu công khai qua mạng; Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kiểm soát tốt dịch tả lợn châu Phi, dịch cúm gia cầm đang bùng phát, tích cực để EC gỡ “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam.

Theo: THU THỦY, ĐẶNG THÀNH/Báo Nhân dân